JAN H. MYSJKIN BEKROOND IN MOLDAVIë

Een bloem van bloed met besneeuwde blaadjes

Van 6 tot 9 mei vond in de Republiek Moldavië voor de vijfde maal de 'Europese Lente van de Dichters' plaats. Het festival werd feestelijk afgesloten met de uitreiking van de prijzen van de Schrijversbond. Naast de poëzieprijzen voor Roemeense en Moldavische dichters, werden ook drie buitenlandse dichters en/of vertalers bekroond met een prijs voor 'Culturele betrekkingen'. Uit het Nederlandse taalgebied waren dat Jan Willem Bos en Jan H. Mysjkin. Ze kregen de prijs voor het promoveren van de Roemeenstalige literatuur en het bevorderen van de interculturele dialoog, meer specifiek voor de bloemlezing Een bloem van bloed met besneeuwde blaadjes, pas uitgegeven door het Gentse Poëziecentrum. Het is de eerste boekpublicatie in het Nederlands van literatuur uit de Republiek Moldavië.

De Republiek Moldavië ligt ingeklemd tussen Roemenië en Oekraïne, bestaat pas sinds 1991 en behoorde voordien tot de Sovjetrepubliek. Met 3,5 miljoen inwoners is het een van de kleine en onbekendste landen van Europa. De meerderheid van de bevolking spreekt Roemeens en is pro Europese Unie, tegen een aanzienlijke Russischtalige minderheid in. De literatuur speelt er een belangrijke rol bij het definiëren van de Moldavische identiteit. De vertalerstandem Bos-Mysjkin bood met die bloemlezing een overzicht van de hedendaagse Moldavische poëzie (ca. 1970 tot heden).

Dichter en vertaler

Dichter-vertaler Jan H. Mysjkin werd op 16 november 1955 geboren in Brussel, waar hij Filmrealisatie studeerde aan het RITCS. Op voorspraak van Ivo Michiels, docent aan het RITCS, debuteerde hij in 1975 met eigen gedichten in het Nieuw Vlaams Tijdschrift. Tien jaar later verscheen zijn debuutbundel Vormbeeldige gedichten, later volgden met grote regelmaat nog bundels als Verlangen, eksplozie (1994), Hersenslag (2000), Kosovo (2006), Voor mijn ogen ligt het zwijgen (2010), Rekenkunde van de tastzin (2011), Dit is nobel gezegd maar duister (2014).

Mysjkin raakte evenwel vooral bekend door zijn vertalingen en bloemlezingen van Franse en Roemeense, naoorlogse poëzie. Maar hij begon zijn carrière met Nederlandse vertalingen van Amerikaanse (Jerome Rothenberg), Russische (Velimir Chlebnikov) en Duitstalige auteurs (Durs Grünbein, Arno Schmidt). In de jaren 1990 week hij uit naar Parijs, waar hij bloemlezingen samenstelde uit de naoorlogse Franse dichtkunst en bevriend geraakte met dichters als Yves Bonnefoy, André du Bouchet en Jacques Roubaud, van wie hij ontelbare individuele bundels vertaalde naar het Nederlands.
Ook de Franse surrealistische literatuur (In het teken van de schorpioen, 2002) en de dadaïsten (Tristan Tzara, Francis Picabia, Richard Huelsenbeck, e.a.) raakten via zijn vertalingen weer bekend in de Nederlanden.
Vanaf 2005 legde Mysjkin zich vooral toe op de Roemeense literatuur en publiceerde hij binnen één decennium vijf bloemlezingen hedendaagse Roemeense poëzie in Nederlandse vertaling én enkele individuele bundels, o.a. van Paul Celan en Doina Ioanid. Met die laatste dichteres exporteerde hij ook Nederlandstalige poëzie naar het Roemeense taalgebied. Zoals hij eerder in samenwerking met het tijdschrift Action poétique en Pierre Gallissaires ook Paul van Ostaijen, de Vijftigers, Gerrit Kouwenaar, Armando e.a. Nederlandstalige dichters aan Frankrijk voorstelde. In 2012 realiseerde hij mede Michael Vandebrils tweetalige debuutbundel Het vertrek van Maeterlinck/L’exil de Maeterlinck.
Sommige publicaties van Jan H. Mysjkin verschenen onder pseudoniemen als Jan Demian, John Fenoghen of Micha J. Knijn.

Waardering en publiek

Mysjkin was te gast op belangrijke internationale poëziefestivals als One World Poetry (Amsterdam), Poetry International (Rotterdam) en Dichters in het Elzenveld/FelixPoetry Festival (Antwerpen). Hij won herhaaldelijk prijzen voor zijn vertaalwerk, zoals de Staatsprijs voor Vertalingen (bekender als Koopal Prijs, in 1990), de Brockway Prize (2009) en de Vertaalprijs van Poesis International Satu Mare (Roemenië, 2011).
Het grote publiek waardeerde vooral zijn prozavertalingen van de Fransschrijvende Vlamingen Emile Verhaeren, Georges Eekhoud en Georges Rodenbach, daarnaast ook werk van Cyrano de Bergerac en de integrale vertaling van de De graaf van Montecristo (2010, bekroond met de Elly Jaffé Prijs) van Alexandre Dumas.

Gents

Mysjkin studeerde na het RITCS nog Wijsbegeerte en Algemene Literatuurwetenschap aan de Rijksuniversiteit te Gent en woonde en werkte er eind jaren 1970-eerste helft jaren 1980. Zowel in Vormbeeldige gedichten (1985) als Spel van spiegels: sonnetten in beweging (1990), figureren enkele Gentse locaties, zoals de Minnemeers en de Kouter.
Veel van Mysjkins vertalingen verschenen in bibliofiele edities, o.m. bij de Gentse uitgeverijen Ergo Pers en Zegwerk (voortzetting van het vroegere Grijm van de Gentse vormgever Danny Dobbelaere, waarbij Mysjkin ook debuteerde). Nadat Mysjkin in 1989 voor het eerst een grootschalige bloemlezing uit de hedendaagse Franse poëzie had gemaakt voor het Gentse tijdschrift Yang, zette hij met het Poëziecentrum een bloemlezingenreeks ‘Levende Franse poëzie’ op, maar publiceerde hij ook bij kleinschalige uitgevers in Parijs. In het door hem vertaalde gedicht “Mosselen op z’n Broodthaers” van de Waalse auteur Jean-Pierre Verheggen, in de bloemlezing Ceci n’est pas une poésie (2005), smokkelde hij ook de befaamde Gentse waterzooi binnen.
In 1988 stelde hij een overzicht van recente Vlaamse poëzie samen bij een tentoonstelling van het Gentse Poëziecentrum: O, vers zicht. Een kwarteeuw Vlaamse poëzie 1960 – 1985, die
in première ging tijdens de ‘Happening 88’ in het kader van de actie Vlaanderen leeft in Gent (21.10-03.11.1988 in het Floraliënpaleis in het Citadelpark).

Het lemma over Jan H. Mysjkin is in voorbereiding.

Een kort interview met Mysjkin vindt u op de website van het Gentse Poeziecentrum

Een overzicht van de schrijverscarrière van Jan H. Mysjkin op Schrijversgewijs